Kjarasamningar
Kjarasamningar og efnisflokkar þeirra
Ríkið gerir kjarasamninga á grundvelli laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, annars vegar og laga um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938, hins vegar. Samningsumboð ríkisins er skv. fyrri lögunum á hendi fjármála- og efnahagsráðherra f.h. ríkissjóðs sem skipar nefnd manna til að annast samningagerðina, samninganefnd ríkisins. Þessi nefnd annast alla kjarasamningagerð ríkisins, ekki þó fyrir Alþingi eða sjálfstæð fyrirtæki í eigu ríkisins né heldur sjálfseignarstofnanir.
Hvert stéttarfélag fer með eigið samningsumboð nema þau kjósi að hafa samflot eða framselja samningsumboðið til heildarsamtaka sinna.
Núgildandi kjarasamningar (2004/5) við stéttarfélög sem semja á grundvelli laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, þ.e. félög innan BHM, BSRB, KÍ auk nokkurra félaga utan bandalaga, eru samhljóða um flest nema launatölur. Í samningunum 2004/2005 var þó samið um eina sameiginlega launatöflu við 23 aðildarfélög BHM og samhljóða töflu við Kennarasamband Íslands.
Kaflaskipting er nær undantekningarlaust eftirfarandi:
(nánari upplýsingar um suma kaflana eru fáanlegar með því að smella á viðkomandi heiti).
2. Vinnutími
3. Matar- og kaffitímar, fæði og mötuneyti
4. Orlof
5. Ferðir, gisting
6. Aðbúnaður og hollustuhættir
7. Tryggingar
8. Verkfæri og vinnuföt
9. Afleysingar
10. Fræðslumál
11. Stofnanasamningar
12. Réttur starfsmanns vegna veikinda og slysa
13. Tilhögun fæðingarorlofs
14. Fjölskyldu- og styrktarsjóður
15. Viðbótarframlag til lífeyrissparnaðar
16. Launaseðill og félagsgjöld
17. Gildistími og uppsagnarákvæði
Félög sem semja á grundvelli laga um stéttarfélög og vinnudeilur, svo sem aðildarsambönd ASÍ, eru flest komin með sömu kaflaskiptingu og að ofan greinir. Þó eru stöku félög enn með eftirfarandi kaflaskiptingu:
1. Kaup
2. Ráðningarháttur og greiðsla launa
3. Vinnutími
4. Matar- og kaffitímar
5. Orlof
6. Laun í veikinda- og slysatilvikum
7. Atvinnuslysatryggingar
8. Fæði og mötuneyti
9. Vinnusókn og ferðir
10. Aðbúnaður og hollustuhættir
11. Hlífðarfatnaður
12. Uppsagnarfrestur og endurrráðning
13. Trúnaðarmenn og vinnustaðafundir
14. Fræðslumál
15. Samstarfsnefndir
16. Iðgjaldagreiðslur
17. Ýmis ákvæði
18. Samningsforsendur og gildistími
Þá eru til félög utan bandalaga sem hafa verulega frábrugðna kjarasamninga og má þar nefna Læknafélag Íslands sem dæmi.
Fyrir utan mikla áherslu á samræmingu kjarasamninga síðasta áratuginn hefur sú breyting orðið helst í samningum frá 1997 og síðar að þeir hafa verið lagaðir að stefnu ríkisins um nýskipan í ríkisrekstri. Með þeirri stefnumörkun var lögð áhersla á að draga úr miðstýringu og færa launákvarðanir sem næst vettvangi til þess að auka möguleika forstöðumanna á sveigjanleika í rekstri. Þessar breytingar hafa verið nefndar ,,Nýtt launakerfi" og birtast hjá félögum opinberra starfsmanna í 1. kafla ,,Kaup" og 11. kafla ,,Stofnanasamningar/samstarfsnefndir" auk fyrstu greina 2. kafla ,,Vinnutíma". Þessu til viðbótar hafa lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, leitt til þess að fyrri reglugerðir um veikindaforföll starfsmanna ríkisins, nr. 411/1989, og um barnsburðarleyfi starfsmanna ríkisins, nr. 410/1989, eru fallnar úr gildi og um efni þeirra er nú samið í 12., 13., og 14. kafla kjarasamninga stéttarfélaga opinberra starfsmanna. Vinnutímatilskipun ESB 93/104/EB og samningur BSRB, BHM, KÍ og ASÍ við fjármála- og efnahagsráðherra og sveitarfélög í kjölfarið hefur síðan leitt til verulegra breytinga á hvíldartímaákvæðum í 2. kafla ,,Vinnutíma" í kjarasamningum aðildarfélaga.
Í samningunum 2004/5 var samið um „Nýtt launakerfi“ við flest þeirra félaga sem semja skv. lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur. Þetta á t.d. við um Starfsgreinasambandið (SGS).
