Opinberar framkvæmdir - kaup og leiga á fasteingum

Um opinberar framkvæmdir er fjallað í lögum nr. 84/2001, um skipan opinberra framkvæmda, reglugerð nr. 715/2001, um skipulag opinberra framkvæmda og verklagsreglna settum með stoð í þeim.

Í ofangreindum reglum er mælt fyrir um hvaða framkvæmdir teljist opinberar framkvæmdir, hvaða málsmeðferð eigi við um opinberar framkvæmdir, hver hafi með höndum stjórn opinberra framkvæmda, hvernig haga skuli sjálfum framkvæmdunum og hvernig haga skuli lokum framkvæmdanna.

Þrátt fyrir að þær reglur sem gilda um opinberar framkvæmdir miðist að stórum hluta við að hlutaðeigandi fagráðuneyti hafi með höndum þann þátt opinberra framkvæmda sem snýr að verkkaupa er þó í reglunum á mörgum stöðum gert ráð fyrir aðkomu hlutaðeigandi stofnunar sem notanda mannvirkisins og þess sem býður fram þá þjónustu sem mannvirkinu er ætlað að veita.

Sem dæmi um aðkomu hlutaðeigandi stofnunar að opinberum framkvæmdum má t.d. nefna að mælt er fyrir um að viðkomandi ráðuneyti geti falið stofnunum að sjá um fyrstu tvo áfanga opinberra framkvæmda, þ.e. gerð frumathugunar og áætlunargerðar. Þrátt fyrir að viðkomandi ráðuneyti sjái sjálft um þessa áfanga framkvæmdarinnar eða feli það öðrum en hlutaðeigandi stofnun er þó alltaf gert ráð fyrir því að stofnunin komi sjónarmiðum sínum að varðandi þær þarfir sem lagðar eru til grundvallar í frumathugun og yfirfari frumhönnun mannvirkisins á áætlunargerðarstigi til að tryggja að framlag stofnunarinnar hafi komist til skila. Þó að í skipulagi opinberra framkvæmda sé gert ráð fyrir að hlutaðeigandi fagráðuneyti hafi formlega með höndum þær framkvæmdir sem heyra undir regluverkið og beri ábyrgð á þeim verður að hafa það í huga að almennt er framlag og aðkoma hlutaðeigandi stofnunar mun meira í raun enda er það oft stofnunin sem fyrst vekur athygli ráðuneytisins á þeirri þörf sem er til staðar, ásamt því að ráðuneyti vinnur almennt að undirbúningi framkvæmda í nánu samráði við stjórnendur hlutaðeigandi stofnunar.

Þær reglur sem gilda um opinberar framkvæmdir eru nokkuð flóknar og viðamiklar en í því yfirliti sem hér fer á eftir verður reynt að draga fram helstu meginatriði hvers áfanga framkvæmdar fyrir sig allt frá undirbúningi til loka hennar þannig að stjórnendur ríkisstofnana öðlist yfirsýn yfir það ferli sem á sér stað þegar taka þarf ákvörðun um tiltekna framkvæmd.

Hvaða framkvæmdir teljast opinberar framkvæmdir

Til að ákveðin framkvæmd teljist opinber framkvæmd í skilningi laga og reglna um opinberar framkvæmdir þarf hún að uppfylla ákveðin skilyrði.

Tegund framkvæmdar

Í fyrsta lagi þarf framkvæmdin að teljast 1) gerð, 2) viðhald eða 3) breyting mannvirkis, sbr. 1. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda. Undir lögin og reglugerðina falla því einungis mannvirki í hefðbundnum skilningi en gerð, viðhald eða breyting á t.d. flugvélum eða skipum falla því ekki undir lögin. Kaup á mannvirkjum falla heldur ekki undir lögin þótt í þeim felist gerð, viðhald eða breyting mannvirkisins enda séu framkvæmdirnar á ábyrgð seljanda en ekki kaupanda, sbr. þó það sem segir hér síðar um frumathugun við kaup eða leigu á fasteignum.

Kostun framkvæmdar – lágmarksfjárhæð

Í öðru lagi þarf framkvæmdin að vera kostuð af ríkissjóði að nokkru eða öllu leyti enda nemi kostnaður ríkisins a.m.k. 5 m.kr. Framkvæmdir sem ekki ná 5 m.kr. markinu teljast því ekki opinberar framkvæmdir í skilningi laganna og hlutaðeigandi stjórnandi getur tekið ákvörðun um að hefja slíkar framkvæmdir séu þær innan fjárheimilda stofnunarinnar.

Varðandi hvaða framkvæmdir teljast kostaðar af ríkissjóði hefur verið talið að í því felist að framkvæmdirnar séu fjármagnaðar með framlögum á fjárlögum. Þrátt fyrir að hlutaðeigandi stofnun ætli að nýta sértekjur sínar eða annað fjármagn til að standa að framkvæmdum breytir það því ekki að slíkar framkvæmdir teljast fjármagnaðar með framlögum á fjárlögum og eru því ekki undanskildar lögunum. Undir gildissvið laganna falla hins vegar ekki framkvæmdir sem hlutafélög standa að þó þau séu að fullu í eigu ríkisins enda eru framkvæmdir slíkra félaga ekki fjármagnaðar á fjárlögum. Sama gildir ef ríkið styrkir framkvæmdir annarra aðila en ríkisaðila með fjárframlögum enda beri þeir aðilar sjálfir fjárhagslega ábyrgð á framkvæmdunum og verða eigendur þess sem framkvæmt er. Hér má t.d. nefna ef ríkið styrkir byggingaframkvæmdir sjálfseignarstofnunar.

Þar sem lögin taka einungis til framkvæmda sem kostaðar eru af ríkissjóði þá gilda þau ekki um framkvæmdir á vegum sveitarfélaga eða stofnana þess.

Kaup og leiga á fasteignum

Í 1. gr. laganna segir að ákvæði laganna taki til kaupa og leigu á fasteignum eftir því sem við á. Hér er aðallega verið að vísa til þess að gera skuli svokallaða frumathugun áður en fasteign er keypt eða leigð til að fyrir liggi húsnæðisþörf hlutaðeigandi starfsemi áður en ákvörðun er tekin. Hafi slík kaup eða leiga á fasteign hins vegar í för með sér framkvæmdir á eigninni sem kostuð er af ríkisfé og sá kostnaður nemur hærri fjárhæð en sem nemur lágmarksfjárhæð laganna telst slík aðlögun opinber framkvæmd í skilningi þeirra.

Hvaða þýðingu hefur að framkvæmd telst vera opinber framkvæmd?

Boðleiðir framkvæmdar

Uppfylli framkvæmdin ofangreind skilyrði telst hún vera opinber framkvæmd í skilningi laganna og skal frá undirbúningi til loka framkvæmdar fylgja ákveðinni málsmeðferð eða boðleið sem mælt er fyrir um í lögum um skipan opinberra framkvæmda og reglna setta samkvæmt þeim. Þessi málsmeðferð skiptist í frumathugun, áætlunargerð, verklega framkvæmd og skilamat. Fjallað verður um hvern og einn þessara áfanga síðar.

Undanþágur - framkvæmdaleyfi

Örfáar stofnanir hafa fengið sérstaka undanþágu samkvæmt lögum um skipan opinberra framkvæmda til að sjá sjálfar um framkvæmdir á þeirra sérsviði. Þær stofnanir, sem hafa fengið slíkt framkvæmdaleyfi eru Vegagerðin vegna vegamannvirkja, Siglingastofnun vegna hafnarmannvirkja, Flugmálastjórn vegna flugmannvirkja og Rafmagnsveitur ríkisins vegna mannvirkja í tengslum við þeirra sérsvið. Framkvæmdaleyfi þessara stofnana gildir þó einungis um sérsvið þeirrar stofnunar sem hlut á að máli. Þannig hefur Flugmálastjórn heimild til að sjá um framkvæmdir er snúa að byggingu flugbrauta og annarra flugmannvirkja en bygging venjulegs skrifstofuhúsnæðis skal fara eftir hinum almennu reglum um opinberar framkvæmdir. Þær reglur, sem fjallað er um hér á eftir eiga því við alla ríkisaðila nema þá sem hafa sérstakt framkvæmdarleyfi frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, þær stofnanir ríkisins sem teljast til D-hluta fjárlaga og hlutafélög í eigu ríkisins.

Stjórn opinberra framkvæmda

Yfirstjórn fjármála- og efnahagsráðuneytis

Varðandi almenna stjórn opinberra framkvæmda þá heyrir allur málaflokkurinn opinberar framkvæmdir undir fjármála- og efnahagsráðherra sem fer bæði með framkvæmda- og eignamál ríkisins. Í lögunum er einnig mælt fyrir um að fjármálaleg yfirstjórn tveggja fyrstu þáttanna, þ.e. frumathugunar og áætlunargerðar, sé hjá fjármála- og efnahagsráðuneytinu.

Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir

Til að sinna fjármálalegri framkvæmd laganna nýtur fjármála- og efnahagsráðuneytið ráðgjafar samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir, sem er skipuð formanni fjárlaganefndar Alþingis eða sérstaklega tilnefndum fulltrúa nefndarinnar, forstjóra Framkvæmdasýslu ríkisins og ráðuneytisstjóra fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem jafnframt er formaður nefndarinnar.

Nefndin er eins og áður sagði til ráðgjafar og fjallar um og veitir fjármála- og efnahagsráðuneytinu álit um þau mál og erindi sem varða opinberar framkvæmdir og berast ráðuneytinu og rannsakar frumathugun og áætlunargerð. Þessi háttur leiðir til ákveðinnar yfirsýnar yfir málaflokkinn þar sem nefndin fjallar um öll þau mál sem varða opinberar framkvæmdir auk þess sem það leiðir til ákveðinnar formfestu varðandi alla ákvarðanatöku um opinberar framkvæmdir þar sem málin eru tekin fyrir á formlegum fundum og álit og afgreiðslur nefndarinnar bókað í fundargerð.

Mælt er fyrir um hlutverk nefndarinnar í lögum og felst það einkum í:

Fagráðuneyti – hlutaðeigandi stofnun

Stjórn og hlutverk viðkomandi fagráðuneytis við opinberar framkvæmdir felst í eftirfarandi:

Þegar verkleg framkvæmd er hafin er það hlutaðeigandi ráðuneyti sem tekur síðan þær ákvarðanir sem eigandi og verkkaupi verður að taka, t.d. gagnvart verktaka eða hönnuðum. Sú ákvörðunartaka gerist almennt með milligöngu Framkvæmdasýslu ríkisins.

Fagráðuneyti getur falið hlutaðeigandi stofnun að sjá um gerð frumathugunar og áætlunargerð vegna framkvæmda í samræmi við gildandi reglur. Ráðuneytið ber þó ávallt ábyrgð á þessum tveimur þáttum opinberra framkvæmda þótt hún feli öðrum gerð þeirra.

Framkvæmdasýsla ríkisins

Hlutverk Framkvæmdasýslu ríkisins við stjórn opinberra framkvæmda felst aðallega í stjórn tveggja síðari þátta hennar, þ.e. hinni eiginlegu verklegu framkvæmd og skilamati þegar verklegu framkvæmdinni er lokið. Við endurskoðun laga um skipan opinberra framkvæmda var kveðið sérstaklega á um hlutverk og starfsemi Framkvæmdasýslu ríkisins. Þau ákvæði eru að mestu í 7. kafla laganna og er vísað til þeirra.

Ferill opinberra framkvæmda

Er opinber framkvæmd alltaf útboðsskyld?

Áður en fjallað verður um feril opinberra framkvæmda skal vakin athygli á því að þó framkvæmd teljist opinber framkvæmd og skuli fylgja ferli laganna þarf það þó ekki endilega að þýða að framkvæmdin sé útboðsskyld. Framkvæmd getur talist opinber framkvæmd og þurfi að fylgja reglunum þótt hún nái ekki fjárhæðarmörkum sem mælt er fyrir um útboðsskyldu. Um fjárhæðarmörk og önnur skilyrði útboðs er fjallað í lögum um opinber innkaup, nr. 94/2001 en þar segir í 12. gr. að skylt sé að bjóða út framkvæmdir ef fjárhæðarmörk þeirra fara yfir 10 m.kr. Framkvæmd sem kostar t.d. 6 m. kr. telst þannig opinber framkvæmd sem fara skal í þann farveg sem mælt er fyrir um í lögunum, án þess þó að skylt sé að bjóða hana út þar sem hún er undir fjárhæðarmörkum laga um opinber innkaup.

Þegar fyrir liggur að framkvæmd telst vera opinber framkvæmd fellur hún eins og áður sagði undir gildissvið laganna og reglugerðarinnar og öll meðferð málsins á að fara í ákveðinn fastan farveg eða boðleið eins og sagt er í lögunum og fylgir þeirri boðleið til loka framkvæmdarinnar.

Frumathugun

Frumathugun er fyrsti áfangi opinberra framkvæmda. Frumathugun felst í "könnun og samanburði þeirra kosta sem til greina koma við lausn þeirra þarfa sem framkvæmdinni er ætlað að fullnægja," eins og segir í 3. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda.

Í sem stystu máli má segja að tilgangur frumathugunarinnar sé fjórþættur:

Hlutaðeigandi ráðuneyti sér um gerð frumathugunarinnar en getur þó falið öðrum aðilum eins og hlutaðeigandi stofnun gerð hennar. Ráðuneytið ber þó allt að einu ábyrgð á því að fyrirhuguð framkvæmd sem mælt er með í frumathuguninni sé að gerð og umfangi í samræmi við framtíðarstefnumörkun ráðuneytisins um hlutaðeigandi stofnun. Hvort sem ráðuneytið sér sjálft um gerð frumathugunar eða felur öðrum aðila gerð hennar er þó alltaf gert ráð fyrir samráði við notendur mannvirkisins sem venjulegast er stofnun sem heyrir undir hlutaðeigandi ráðuneyti.

Frumathugun líkur með vandaðri greinargerð um þá lausn sem mælt er með ásamt þeim forsendum sem lagðar hafa verið til grundvallar. Þegar frumathugun telst lokið og hlutaðeigandi fagráðuneyti hefur samþykkt hana fyrir sitt leyti sendir það hana til fjármála- og efnahagsráðuneytisins til yfirferðar og samþykktar.

Ferillinn sem þá tekur við er að fjármála- og efnahagsráðuneytið sendir frumathugunina til Framkvæmdasýslu ríkisins sem yfirfer hana með hliðsjón af gildandi reglum. Framkvæmdasýslan leitar í sumum tilvikum eftir upplýsingum, skýringum eða gögnum hjá hlutaðeigandi ráðuneyti eða stjórnanda stofnunar ef þörf er á. Að lokinni yfirferð Framkvæmdasýslunnar á frumathuguninni sendir hún fjármála- og efnahagsráðuneytinu umsögn um frumathugunina.

Þegar umsögnin hefur borist fjármála- og efnahagsráðuneytinu er hún ásamt frumathuguninni tekin formlega fyrir á fundi hjá samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Leiði rannsókn samstarfsnefndarinnar til þeirrar niðurstöðu að frumathugunin uppfylli tilskilin skilyrði og fyrir hendi eru fjárheimildir til að ljúka hönnun verksins mælir samstarfsnefndin almennt með því við fjármála- og efnahagsráðuneytið að frumathugunin hljóti samþykki og heimild verði veitt til áætlunargerðar.

Fjármála- og efnahagsráðuneytið svarar ráðuneytinu formlega um það hvort heimild hafi verið veitt til að hefja áætlunargerð. Hlutaðeigandi ráðuneyti sér um að tilkynna viðkomandi stofnun um niðurstöðu ráðuneytisins. Ekki er heimilt að hefja áætlunargerð fyrr en samþykki liggur fyrir.

Nákvæmar verklagsreglur hafa verið settar um hvernig standa beri að gerð frumathugunar þannig að hún uppfylli þau skilyrði sem gerð er til hennar. Framkvæmdasýsla ríkisins aðstoðar stjórnendur stofnana og ráðuneyti við gerð frumathugunar sé farið fram á það.

Áætlunargerð

Í 7. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda er að finna fyrirmæli um hvað áætlunargerð um opinbera framkvæmd skuli innihalda:

Tilgangurinn með áætlunargerðinni er að fyrir liggi nákvæmar forsendur framkvæmdar áður en verkleg framkvæmd hefst. Í ætlunargerðinni felst því fullnaðarhönnun mannvirkisins, ásamt kostnaðaráætlun sem nær yfir allan þann kostnað sem fellur á verkið á undirbúnings- og framkvæmdatíma þess, ásamt þeim kostnaði sem fellur til vegna kaup á búnaði og öðru því sem nauðsyn er á til að hefja notkun mannvirkisins.

Hlutaðeigandi ráðuneyti sér um áætlunargerðina en getur þó falið öðrum aðilum eins og hlutaðeigandi stofnun að sjá um gerð hennar. Mælt er fyrir um í reglugerð um skipulag opinberra framkvæmda að hlutaðeigandi ráðuneyti eða eftir atvikum stjórnandi stofnunar, ef honum hefur verið falin áætlunargerðin, skuli hafa samráð við Framkvæmdasýslu ríkisins um tilhögun áætlunargerðarinnar. Hlutverk hennar er að samræma form og undirbúa samninga við ráðgjafa og aðra sem að áætlunargerðinni vinna þannig að þeir samningar sem ríkið geri við þessa aðila séu í svipuðu formi.

Hvort sem ráðuneytið sér sjálft um gerð frumathugunar eða felur gerð hennar öðrum aðila er þó alltaf gert ráð fyrir að notendur eða fulltrúar þeirra yfirfari frumhönnun á áætlunargerðarstigi til að tryggja að framlag þeirra frá hugmyndastigi og þarfagreiningu hafi komist til skila.

Þegar áætlunargerð telst lokið og hlutaðeigandi fagráðuneyti hefur samþykkt hana fyrir sitt leyti sendir það hana til fjármála- og efnahagsráðuneytisins til yfirferðar og samþykktar eins og gert var með frumathugunina. Í bréfi ráðuneytisins skal jafnframt gerð ítarleg grein fyrir því hvernig fyrirhugað er að fjármagna framkvæmdirnar.

Með reglugerðinni um skipulag opinberra framkvæmda, sem sett var 2001, var lögð áhersla á að efla þátt frumathugunar við opinberar framkvæmdir. Af þeim ástæðum á að liggja fyrir vönduð greining á umfangi verkefnisins áður en ráðist er í áætlunargerðina. Það leiðir jafnframt til þess að áætlunargerðin verður að byggjast á frumathuguninni og er því mælt fyrir um í reglugerðinni að í áætlunargerðinni sé gerð grein fyrir frávikum frá frumathuguninni ef einhver eru og skýringar á ástæðum þess ef vikið hefur verið frá frumathugun.

Ferillinn sem þá tekur við er sá að fjármála- og efnahagsráðuneytið sendir áætlunargerðina til Framkvæmdasýslu ríkisins eins og gert var með frumathugunina. Framkvæmdasýsla ríkisins yfirfer hana með hliðsjón af gildandi reglum. Framkvæmdasýslan leitar í sumum tilvikum eftir upplýsingum, skýringum eða gögnum hjá hlutaðeigandi ráðuneyti eða stjórnanda stofnunar ef þörf er á. Að lokinni yfirferð Framkvæmdasýslunnar á áætlunargerðinni sendir hún fjármála- og efnahagsráðuneytinu umsögn um áætlunargerðina.

Þegar umsögnin hefur borist fjármála- og efnahagsráðuneytinu er hún ásamt áætlunargerðinni tekin formlega fyrir á fundi hjá samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Óheimilt er að samþykkja verklega framkvæmd nema fyrir liggi heimild í fjárlögum fyrir verkinu eða þeim áfanga þess sem ljúka á og ákvörðun hlutaðeigandi ráðuneytis um að nýta þá heimild.

Fjármála- og efnahagsráðuneytið svarar ráðuneytinu formlega um það hvort heimild hafi verið veitt til að hefja verklega framkvæmd. Hlutaðeigandi ráðuneyti sér um að tilkynna viðkomandi stofnun um niðurstöðu ráðuneytisins. Ekki er heimilt að hefja verklega framkvæmd fyrr en samþykki liggur fyrir.

Nákvæmar verklagsreglur hafa verið settar um hvernig standa ber að áætlunargerðinni þannig að hún uppfylli þau skilyrði sem gerð er til hennar. Framkvæmdasýsla ríkisins aðstoðar stofnanir og ráðuneyti við áætlunargerðina umfram það sem mælt er fyrir um í reglugerðinni sé sérstaklega farið fram á það.

Verkleg framkvæmd

Í 11. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda er að finna skilgreiningu á verklegri framkvæmd. Þar segir að verkleg framkvæmd sé:

Eftir að áætlunargerðin hefur hlotið samþykki og veitt hefur verið heimild til verklegrar framkvæmdar er ferillinn almennt sá að búin eru til útboðsgögn vegna framkvæmdarinnar á grundvelli áætlunargerðarinnar, hafi þau ekki þegar verið útbúin á áætlunargerðarstiginu, enda sé fjárhæðarmörk framkvæmdarinnar yfir útboðsmörkum samkvæmt lögum um opinber innkaup.

Framkvæmdasýsla ríkisins stýrir þessum þætti opinberra framkvæmda. Eftir að áætlunargerðin hefur hlotið samþykki gerir hlutaðeigandi ráðuneyti samning við Framkvæmdasýsluna um verkið. Þar er kveðið nánar á um skipulag, samskipti og skyldur samningsaðila.

Framkvæmdasýsla ríkisins byrjar á því að hefja undirbúning að útboði verksins sé framkvæmdin útboðsskyld. Ríkiskaup sjá um sjálft útboð verksins og móttöku tilboða en Framkvæmdasýslan ber saman framkomin tilboð og gerir tillögur til verkkaupa um val á tilboðum.

Eftir að tilboði hefur verið tekið sér Framkvæmdasýsla ríkisins um samningsgerð við tilboðsgjafa sem skulu vera innan ramma áætlana um verkið en hlutaðeigandi ráðuneyti undirritar samningana.

Framkvæmdasýsla ríkisins hefur með höndum eftirlit með verkinu á verktíma og sér um val á eftirlitsaðila og undirritar samninga við eftirlitsaðila ef hún felur öðrum eftirlit með verkinu.

Eftir að verkið sjálft er hafið ber Framkvæmdasýslan ábyrgð á því að verkið sé unnið í samræmi við fyrirliggjandi samninga og áætlanir. Framkvæmdasýslan kemur fram f.h. ríkisins á framkvæmdatímanum og sér um og hefur milligöngu um öll boðskipti við verktaka og ráðgjafa vegna framkvæmdarinnar. Ekki er gert ráð fyrir að aðrir ríkisaðilar komi að ákvörðunum um verkið á þessu stigi nema fyrir milligöngu hennar til að ábyrgðaskipting framkvæmdarinnar, fjárhagur hennar og framvinda sé ljós á hverjum tíma.

Framkvæmdasýslu ríkisins ber að upplýsa hlutaðeigandi ráðuneyti reglulega um framvindu verks og fjárhagslega stöðu þess.

Stefni í röskun á kostnaði eða framvindu verks, sem kallar á endurskoðun á áætlun, skal stofnunin þegar í stað upplýsa ráðuneytið um röskunina og kalla eftir endurskoðun á áætlun. Slíka endurskoðaða áætlun skal leggja fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið til samþykktar ef áætlunin kallar á aukið fjármagn vegna verksins. Skorti fullnægjandi heimildir er Framkvæmdasýslu ríkisins óheimilt að hefja framkvæmdina eða halda henni áfram ef það hefur í för með sér að farið verði út fyrir ramma áætlunar.

Verklegri framkvæmd lýkur þegar úttekt á verkinu hefur farið fram.
Í verklagsreglum fjármála- og efnahagsráðuneytisins er að finna nánari leiðbeiningar um það verklag sem viðhafa skal við verklega framkvæmd.

Skilamat

Skilamat er síðasti áfangi opinberrar framkvæmdar. Skilamat er gert að lokinni framkvæmd og er tilgangur þess er að gera grein fyrir því hvernig framkvæmd hefur tekist með tilliti til áætlunar og að taka saman reynslutölur og upplýsingar sem nýst geta við opinberar framkvæmdir. Framkvæmdasýsla ríkisins sér um gerð skilamats.

Forstöðumenn stofnana og aðrir geta nálgast þessar upplýsingar hjá Framkvæmdasýslu ríkisins og notað þær sem reynslutölur til viðmiðunar þegar verið er að vinna að frumathugun eða áætlunargerð um opinberar framkvæmdir.

Settar hafa verið sérstakar reglur um gerð skilamats.